FOČA 1992 : PRIPADNICI ARMIJE BIH RAZORILI PRAVOSLAVNU CRKVU DO TEMELJA; JOŠ NEMA PRESUDE!

Tokom rata u Bosni i Hercegovini (1992-1995) porušeno i uništeno više od 450 pravoslavnih crkvi i hramova a takvu sudbinu je između ostalog doživela i crkva u selu Jabuka u opštini Foča

U leto 23. jula 1992. bošnjački vojnici, inače prve komšije, izvršili su strahovit napad na srpsko selo Jabuka i okolne zaseoke (opština Foča) i tom prilikom počinili težak masakr nad civilnim stanovništvom. Na svirep način su ubijena 42 meštana srpske nacionalnosti - 35 civila i 7 zarobljenih boraca VRS. Među žrtvama je bilo mnogo žena, dece i staraca. Najmlađa žrtva je bio dečak Novo Elez (12) a najstarija Milka Kovač (90), inače slepa i teško pokretna starica. Na kućnom pragu su stradali i nepokretna starica Zorka Simović, stariji bračni parovi Milovan i Marija Skakavac, Miloš i Anđelka Trivun, Ostoja i Sofija Ćosović, Drago i Joka Stojanović, slepa starica Milka Kovač  kao i Miloš Vuković, koji je u Drugom svetskom ratu preživio Bitku na Sutjesci i Sremski front.

Ovaj napad su izvršile jedinice iz Prvog (sarajevskog) korpusa muslimanske Armije BiH, potpomognute domaćim muslimanima. Većina tih pomagača su bili bivši prosvetari, milicioneri i šumari, tako da su dobro poznavali teren. Kod nekih od njih pronađen je spisak za likvidaciju, u kome su bili listom svi Srbi sa tih prostora, bez obzira što su se neki odselili u Srbiju ili inostranstvo. Što znači da je ovo dugo i pažljivo planirano i da su ušli i arhivu opštinskih knjiga rođenih.


Ipak, osim ljudskih žrtava tog leta 1992. na udaru bošnjačkih fanatika bili su i kulturni spomenici i verski objekti. Do temelja je spaljena i razorena pravoslavna crkva Preobraženja Gospodnjeg u Jabuci. Prema rečima svedoka i preživelih žrtava terora, bošnjački vojnici su uz pogrdne uzvike upali u ovu božiju kuću i počinili pravi haos. Palili su i skrnavili pravoslavne ikone, lomili predmete i kandila, palili svete knjige, pljačkali i uništavali sve vredno. Uništavanje pravoslavne crkve u Jabuci ostalo je simbol  varvarstva i divljaštva.

Crkva Preobraženja Gospodnjeg obnovljena je prilozima vernika 2005. godine i danas neumorno prkosi onima koji su je hteli uništiti. Njeno razaranje zapravo simboliše pokušaj bošnjačkih zločinaca da iskorene pravoslavni živalj sa njihovog vekovnog ognjišta. Nažalost, ova crkva nije jedina stradala tokom rata. Samo na tom području uništeno je, demolirano i porušeno 11 pravoslavnih crkvi a na području čitave Bosne i Hercegovine preko 450.   

Ljubiša Simović iz Udruženja prognanih Srba seća se strašnih prizora kada su sutradan došli u Jabuku da sahrane nastradale: „Strašno je bilo vidjeti taj prizor sutradan. Dvije starice su zapaljene, ubijena su djeca, starci, zrtvama se crtalo slovo U na čelu“.

Dušanka Trivun u Jabuci je izgubila oca, kojeg je sahranila sutradan. I danas se seća tog dana: „Dan nakon zločina sam došla u Jabuku da sahranim svog oca. Nikada neću zaboraviti slike koje su mi duboko ostale u sjećanju. Ubijeni su svi koji su taj dan bili tu, samo zbog toga što su Srbi, ubijeni su stari, mladi, djeca. Strašno je da za taj zločin niko nije odgovarao“.

Zločin u Jabuci bio je prvo masovno stradanje Srba u fočanskoj opštini, za koje još niko nije odgovarao. Svedoci su davali izjave prvo Ministarstvu unutrašnjih poslova Republike Srpske, pa Tužilaštvu u Trebinju, a onda i inspektorima Agencije za istrage i zaštitu BiH i Obavještajno-bezbjednosne agencije, ali tužilaštva Srpske i BiH nikada nisu podigla nijednu optužnicu. U borbi za pravdu uključen je i Gordan Mastilo, čije rodno selo je spaljeno, a rodbina, komšije i saborci ubijeni: „Nikad nije stigla pravda one koji su počinili ovaj strašni zločin. Pored toga, mene zabrinjava to što naša vlast ne insistira na traženju odgovornih, već je sve to bačeno u zaborav. To nam pokazuje da je vrijeme faktor koji liječi sve rane, a i svake godine je sve manje onih koji izlaze na groblje da odaju pomen nastradalim Jabučanima. Ovo je zločin koji se mora pamtiti, i oni koji ga zaborave nisu vrijedni postojanja. Ako zaboravimo one koji su žrtvovali živote da mi danas živimo u slobodi, pitanje je ko je u svemu tome čovjek“, rekao je Mastilo.

Selo Jabuka je nakon Dejtona pripalo Federaciji BiH a u selu gotovo i da nema više Srba. Svo stanovništvo je pobijeno i proterano. Do danas niko nije procesuiran ni za počinjene zločine ali ni za skrnavljenje verskih objekata.




Izvor:      Slobodna Hercegovina: Pokolj u Fočanskoj Jabuci: Zločin za koji niko nije odgovarao

          Radio Foča: Za zločin u Jabuci niko nije odgovarao – Tužilaštvo BiH naložilo ponovno ispitivanje svjedoka