SANSKI MOST: GODIŠNJICA MASAKRA NAD SRBIMA - ŽRTVE IMALE OD 9 DO 95 GODINA!

Prošlo je 29 tužnih godina od kako su počinjeni stravični zločini nad srpskim narodom u dolini Sane. U progonu i ubijanju srpskih civila učestvovale su pešadijske jedinice 5. i 7. korpusa tzv. Armije BiH, pod komandom Atifa Dudakovića i Mehmeda Alagića. Tog 10. oktobra 1995. više desetina hiljada Srba je proterano iz svojih domova a samo u Sanskom Mostu ubijeno je 257 Srba, mahom civila, žena i starijih osoba. Mnogi od njih se i danas vode kao nestali i sa pravom se može reći kako je Sanski Most grad sa najvećim brojem nestalih. Najmlađa žrtva genocida je imala 9 a najstarija 95 godina

Masakr u Sanskom Mostu predstavlja jedan od najmasovnijih zločina nad srpskim stanovništvom tokom poslednjeg rata. Ovde je tokom muslimanske agresije i terora ubijeno preko 600 Srba, od čega je samo na današnji dan ubijeno i nestalo 257 ljudi.

Prema podacima Operativnog tima Republike Srpske za traženje nestalih lica, u Sanskom Mostu su pronađene 63 masovne i pojedinačne grobnice gde su zakopana tela srpskih civila koji su ubijeni u periodu od od 1992 do 1995. godine. Poslednja masovna grobnica sa telima sedmoro civila pronađena je u decembru 2021. godine a proces identifikacije još uvek traje. Ova cifra naravno nije konačna a prepotstavlja se da je broj grobnica i do tri puta veći budući da se mnogi Srbi i danas vode kao nestali. 

Prvi zločini nad srpskim civilima u ovom kraju su počinjeni još u proleće 1992. godine kada je ubijeno 70 vojnika i civila srpske nacionalnosti. Rat u Sanskom Mostu počeli su Muslimani a prvi  metak "ispaljen" iz muslimanskog sela Hrustovo odakle je i krenuo sav pakao! Tu je bila koncentrisana muslimanska vojska i štab a kasnije su ovde formirani i logori za Srbe. Muslimanski ekstremisti su za vreme rata spalili i razorili više od 30 srpskih sela i zaseoka u opštini Sanski Most, porušene su ili oštećene SVE pravoslavne crkve (njih 25 !) a devastirana su i sva pravoslavna groblja. 

Tužilaštvo BiH je podiglo optužnicu protiv Atifa Dudakovića i još komandanata i pripadnika 5. korpusa tzv. Armije BiH, optuženih za zločine protiv čovečnosti, koji obuhvataju ubistva više od 300 Srba, progone i zlostavljanja civila i ratnih zarobljenika, kao i uništenja 38 pravoslavnih hramova i verskih objekata. Najmasovniji zločini nad civilnim stanovništvom su počinjeni 10. oktobra 1995. kada su vojnici predvođeni Atifom Dudakovićem napali Sanski Most i okolna srpska sela i započeli sa ubijanjem svega što se kretalo. 

Najbrojnije žrtve su bili stari, bolesni i nemoćni civili koji nisu bili u stanju da napuste svoja ognjišta a ubijeno je i nekoliko dece. Najmlađa žrtva bila je Bobana Zorić, stara devet godina!

Jedna od najvećih masovnih grobnica jeste ona u naselju Šušnjari / Kruhari gde je izvršena eshumacija posmrtnih ostaka 75 tela. U njoj su pokopana (bolje rečeno pobacana) tela ubijenih srpskih civila - žena, staraca i dece. Najmlađa žrtva koja je eshumirana u ovoj grobnici bio je Igor Marjanović koji je imao samo 13 godina. Njega su na svirep način ubili muslimanski vojnici dok je pokušavao sa porodicom da prebegne iz Sanskog Mosta. Pored njega pronađeni su i posmrtni ostaci Jovana Paprića, dečaka od 15 godina koji je masakriran od Dudakovićevih koljača. Nemilosrdni muslimanski vojnici nisu imali milosti čak ni prema Bobani Zorić koja je imala nepunih 9 godina kada je svirepo ubijena u svom gradu.

Toda Došenović ubijen je sa svojim petnaestogodšnjim sinom Mladenom 10. oktobra 1995. dok su pokušavali da pređu na teritoriju pod srpskom kontrolom. U samom gradu i okolnim muslimanskim selima je formirano čak sedam logora gde su vršena silovanja, mučenja i stravične likvidacije zarobljenih srpskih civila. 

Dželati su uglavnom poznavali svoje žrtve, često su to bile njihove komšije sa kojima ispijali kafe i družili se pre rata. Ipak, pravo lice pokazali su devedesetih kada su dobili oružje u ruke i kada je nacionalna i verska pripadnost odlučivala o životu Sanjana. Ubijeno je preko stotinu žena. Reč je uglavnom o starim i bolesnim ženama koje se nisu mogle evakuisati na vreme. Neke od žrtava su i Avramović Dragica – stara 90 godina, Bilbija Mileva – stara 81-godinu, Todorović Ilinka – stara 91 godinu, Anđa Vukojević – stara 83 godine, Vrućinić Milka – stara 76 godina, Inđić Milka – stara 90 godina, Mara Kaiš – stara 81 godinu, Danica Draguljica – stara 92 godine, Borojević Anđa – stara 74 godine.

U ovom strašnom pokolju ubijena je i teško pokretna starica Sava Mandić (78), inače majka istaknutog i proslavljenog slikara Pere Mandića. Okrutno su ubijeni i supružnici Đuro (72) i Stojanka Đurđević (70) koji su ostali u svojoj kući verujući da im zločinci neće nauditi. Njihova deca - i sin i ćerka bili su u bračnoj zajednici sa pripadnicima bošnjačke nacionalnosti, međutim, ni ta činjenica nije ih spasila zle sudbine. 

Vojska Alije Izetbegovića je tokom okupacije Sanskog Mosta likvidirala i najmanje dvadesetoro bošnjačkih civila kao i četvoro Hrvata. Reč je uglavnom o starijim osobama ubijenim ili tokom granatiranja grada ili prilikom upada razularenih alijinih ekstremista koji su ubijali svakog na koga bi naišli ne pitajući pritom ni za ime ni za i nacionalnost. Tako je u masovnoj grobnici zajedno sa srpskim civilima ekshumirano i telo bošnjačkog mladića Bakira Šabića.  

Na području Sanskog Mosta formirano je desetak logora gde su vršena masovna silovanja srpskih žena i devojaka, zatim mučenja, zlostavljanja i surove likvidacije zarobljenih srpskih civila.

ISPOVEST SRPKINJE SILOVANE U SANSKOM MOSTU

U Sanskom Mostu silovano je najmanje stotinu žena i devojaka različite starosne dobi! Sa razmena su se vraćale modre i neprepoznatljive...mnoge su pronađene masakrirane sa odsečenim udovima te brojnim ranama i podlivima, tragovima mučenja, zlostavljanja i višestrukog silovanja.

Žena iz Sanskog Mosta, koja je preživela zlodela koja su počinili pripadnici Petog korpusa takozvane Armije BiH, ispričala je u svom svedočenju da su 10. i 11. oktobra 1995. godine svi Srbi koji su ostali u gradu uhapšeni i odvedeni u garažu bivšeg SUP i zgradu iza kino-sale. – Prilikom napada muslimanske vojske, zbog dejstva muslimanske artiljerije pobjegla sam u podrum zajedno sa komšijama. Muslimanska vojska je grad zauzela 11. oktobra i hapsila je redom sve Srbe koji su ostali. Tada su odveli i mene u garažu bivšeg SUP u kojoj je već bilo oko četrdesetak uhapšenih Srba – ispričala je žena čiji je identitet poznat Srni, a koji neće biti objavljen s obzirom na to da je postupak za zločine počinjene u zapadnokrajiškim opštinama u toku. U svedočenju, koje je u posedu Srne, svedok je navela da su u prostoriji zajedno bili muškarci i žene, te da su sve bili stariji ljudi.

– Muslimanski vojnici su u večernjim časovima upadali u tu prostoriju, psovali nam srpsku i četničku majku i pojedinačno izvodili uhapšene u drugu prostoriju iz koje su dopirali krici i jauci. Poslije izvjesnog vremena, vraćali su jedno po jedno. Svi su bili pretučeni, krvavi, modri, sa vidnim oteklinama, a žene silovane – ističe se u svjedočenju. U potresnom svedočenju žena je navela da su 11. oktobra 1995. godine u večerenjim časovima muslimanski vojnici nju odveli u toalet u zgradi SUP i naredili joj da legne na pločice i da se skine.

– Uperili su cijevi od oružja u mene. Tek tada sam shvatila da će i mene silovati. Branila sam se koliko sam bila u mogućnosti. Jedan od muslimanskim vojnika udario me nekim predmetom u lijevu ruku i polomio je, tako da sa polomljenom rukom nisam više mogla da pružam otpor i on me silovao. Poslije njega silovala su me još dvojica muslimanskih vojnika, koji su me prethodno izudarali pesnicama, psujući mi srpsku i četničku majku i prijeteći da će me zaklati ako budem pružala otpor – ističe se u svedočenju. Ona je dodala da su nakon deset dana provedenih kao zarobljenici u garaži, prebačeni u zgradu iza kino-sale u Sanskom Mostu. Tamo je bilo već oko 70 zarobljenih Srba. Za vreme boravka u toj sali, muslimanski vojnici su povremeno odvodili neke od zarobljenih i nakon premlaćivanja ponovo ih vraćali. – Jedno veče su i mene izveli. Ponovo je trebalo da me siluju, ali vojnik je bio u alkoholisanom stanju pa nije mogao da izvrši taj akt. Muslimanski vojnici su nam svako veče psovali srpski i četniku majku, prijetili da će nas sve poklati i ponižavali nas na razne načine -ispričala je ova žena. Ona je dodala da je usljed premlaćivanja dva-tri dana prije razmjene podlegao Boško Došenović, koji je imao oko 70 godina. – Njega su mučki isprebijali, da je po povratku u prostoriju u kojoj smo bili smješteni nakon vraćeg vremena umro. Njegovo tijelo su odnijeli na meni nepoznatu lokaciju – rekla je svedok. Zarobljeni Srbi ostali su toj zgradi iza kino-sale do 27. januara 1996. godine kada su odvedeni na razmenu u Koprivnu. Prema njenim rečima, tokom boravka u zarobljeništvu saznala je da je jedan broj Srba iz Sanskog Mosta bio zatvoren u velikoj Nezirovića kući i zgradi “Metalorada”.

– Šta je bilo sa tim Srbima, ne znam sigurno, osim što sam čula da su svi likvidirani, a muslimanski vojnici su govorili da su svi Srbi koji su pronađeni u skloništu Robne kuće u Sanskom Mostu pobijeni na licu mjesta – navela je žena u ovom potresnom svedočenju, ističući da se trudi da sve to zaboravi, ali da se svakog dana priseća tih mučnih dešavanja koji joj, kako je navela, izazivaju, strašno psihičko opterećenje.

Bošnjaci 10. oktobar proslavljaju kao dan oslobođenja grada, iako se zna da je tog dana ubijeno na stotine civila i u Sanskom Mostu ali i Mrkonjić Gradu, Ključu i ostalim opštinama. Dok se civilizovani svet seća žrtava i tragičnog događaja iz bliske nam prošlost, bošnjački nacionalni korpus jednu od najsramnijih stranica svoje istorije predstavlja kao nekakvu pobedu i uspeh. Ponosni na silovanja, ubijanja dece i nepokretnih staraca Bošnjaci su i ovaj 10. oktobar proslavili uz pesmu i veselje. 

Da li neko normalan zaista može pomisliti da se silovanjem žena ili ubijanjem dece nešto branilo ili oslobađalo?!

Da imaju duše i obraza, priznali bi gde su masovne grobnice da deca sahrane roditelje, da majke ukopaju kosti nestale dece, da se braća oproste od sestara kako dolikuje. Ovaj dan svakako treba proglasiti danom žalosti u znak sećanja na nevine žrtve. U Oštroj Luci je otvorena spomen soba gde su postavljene fotografije poginulih boraca VRS ali ne i civilnih žrtava mučki ubijenih tokom okupacije grada od strane džihadista.