Molitvom, paljenjem sveća i prisluživanjem sveća danas je obeležena 26-a godišnjica stravičnog zločina protiv čovečnosti u Sanskom Mostu koji su 10. oktobra 1995. počinili pripadnici muslimanske tzv. Armije BiH prilikom okupacije ovog grada. Simboličnim spuštanjem venaca i cveća u reku Sanu sa gradskog mosta u Prijedoru danas je obeleženo 26 godina od masakra ali i egzodusa Srba iz Sanskog Mosta.U progonu i ubijanju srpskih civila učestvovale su pešadijske jedinice 5. i 7. korpusa tzv. Armije BiH, pod komandom Atifa Dudakovića i Mehmeda Alagića. Tog 10. oktobra 1995. više desetina hiljada Srba je proterano iz svojih domova a samo u Sanskom Mostu ubijeno je 244 Srba, mahom civila, žena i starijih osoba. Mnogi od njih se i danas vode kao nestali. Najmlađa žrtva genocida je imala 9 a najstarija 95 godina.
Prema podacima Operativnog tima Republike Srpske za traženje nestalih lica, u Sanskom Mostu su pronađene 63 masovne i pojedinačne grobnice gde su zakopana tela srpskih civila koji su ubijeni u periodu od od 1992 do 1995. godine. Poslednja masovna grobnica sa telima sedmoro civila pronađena je u decembru prošle godine a proces identifikacije još uvek traje.
Tog prohladnog i oblačnog 10. oktobra 1995. goreo je čitav jedan grad. Sanski Most je tada izgledao poput Hirošime - razoren, opustošen, sravnjen sa zemljom i u plamenu. Svuda su ležala polu-ugljenisana tela srpskih civila, te ubijenih životinja. Muslimanske agresorske snage su najpre započeli granatiranje grada i okolnih srpskih sela a onda ušli u grad. Poput divljih zveri išli su od kuće do kuće i ubijali sve na šta bi naišli. Pljačkali su, palili, rušili....prema rečima svedoka, u zločinima su učestvovale i žene i maloletnici kojih je bilo u velikom broju a koji su bili naoružani automatskim puškama i dugim noževima. Pred razurešenim kućama ležala su masakrirana tela srpskih civila. Ne pitajući ni za ime, ni za nacionalnosti džihad ratnici upadali su u kuće i činili zverstva. Ubijali su i decu, i starce preko 90 godina. U tim krvavim napadima ubijen je i veliki broj bošnjačkih civila koji su ostali sa Srbima i proveli čitav rat. Bošnjački podaci pokazuju kako je 10. oktobra 1995. ali narednih dana po osvajanju grada od "Armije BiH", ubijeno ukupno 42-oje Bošnjaka. U napadu Armije BiH ubijeno je i četvoro hrvatskih civila, među kojima jedan bračni par. Među stradalim Bošnjacima su nesumnjivo lica koja su kao civili ubijeni ili tokom granatiranja grada od strane tzv. Armije BiH ili prilikom "čišćenja kuća". Muslimanski vojnici imali su običaj da prvo ubace bombe u kuće ili podrume pa onda krenu u pljačku. Tom prilikom stradao je veći broj civila.
Ti ljudi su zbog godina, ali i zbog drugih razloga, odlučili da ostanu u svojim kućama, verujući da im pripadnici njihovog naroda neće nauditi.
Ubijeni bošnjački civili su bacani u masovne grobnice zajedno sa Srbima. Tako su iz masovne grobnice "Greda", ekshumirani posmrtni ostaci 75 Srba, a među njima i Bakira Šabića, bošnjačkog mladića od 21-u godinu i Sadu Sarhatlića
Hiljade prognanika sa područja Grmeča i Sane slilo se tih oktobarskih dana 1995. u Prijedor. Bolnice su bile prepune ranjenih žena, dece i staraca koje muslimanski agresori nisu štedeli u svojim krvavim pohodima. Tog 10. oktobra 1995. pao je Sanski Most a 30 000 ljudi bilo je primorano da napusti svoje domove i ostavi ih na nemilost nemilosrdnim osvajačima. Većina prognanika je privremeni smeštaj pronašla upravo u susednom Prijedoru. Prijedorčani su upravo u tim teškim danima pokazali ogromnu humanost o kojoj se i danas govori.
Bolnih trenutka kada je morao da napusti svoje ognjište i svoj Sanski Most prisetio se i ratni vojni invalid Radoslav Rašljić.
– Tad sam imao 34-35. godina. Djeca malena. Nas je šestoro iz Sanskog Mosta izašlo u jednom „jugi“. Pobjegao sam navrat-nanos, za pola sata sam izašao. Pola stanovništva je tamo ostalo. Imovinu koju sam imao u Sanskom Mostu sam prodao među prvim, a ovdje se nastanio u Gomjenici. Živa glava sve preboli, mada je najteže onim koji su tad nekog izgubili. Te rane ostaju – kaže Radovan koji je zahvalan gradu Prijedoru koji je ga primio kao najrođenijeg.
- Muslimani su sve stare ljude koje su zatekli u Sanskom Mostu pobili. Žene, to je sve moj komšiluk..tu je bilo oko 200-300 civila, onih ljudi koji imaju 80 godina (..) Mandić Sava (78), majka našeg poznatog slikara Pere Mandića, ona je ubijena..Prtija Smilja i suprug, prve moje komšije i tako. Oni su masu ljudi ubili sa slikom, kao Radeta Rogića, kada mu kamenom stucaju glavu pred kamerom, onda moj podpredsjednik zadužen za privredu, Živko Ćeranić, njenu je odsječena glava i tri prsta, pa onda direktor Fabrike transportne opreme, on je zakopan u pesak pa su šutirali njegovu glavu. Onda Đuru Đurđevića i njegovu ženu, on je bio poznat čovijek jer je bio direktor Šipada i predsjednik opštine jedno vrijeme. Oni su ih ubili i zaklali a i sin i ćerka su bili u mješovitom braku, oboje živjeli sa muslimanom (muslimankom) i tako. - ispričao je Vlade Vrkeš iz Sanskog Mosta.
Mile Ilić iz sela Dabar kod Sanskog Mosta rekao je da je to bilo jedno od najvećih sela u bivšoj Jugoslaviji i da od nekadašnjih 920 domaćinstava danas tamo ima 75 stanovnika, uglavnom starije dobi, koji nemaju ni struju ni vodu.
- Sva ta okolna sela, Dabar, Milanovac, Bošnjaci, Pljevci i Jelašinovci, sva ta mjesta ostala su pusta, bez ijednog člana. Ko je izašao – izašao, ko je ostao – taj više nije došao živ. I moje dijete je ubijeno tada. U martu 1995. je otišao, u septembru je zarobljen i tek sam 2003, nakon osam godina i DNK analize, preuzeo njegove posmrtne ostatke, svedoči Ilić.
- Ovo okupljanje je prilika da se podsjetimo svih patnji koje smo doživjeli oktobra 1995. Ja sam bio u šetnji kraj vode Sane, i odjednom je sa rejona Krkljevca otvorena paljba. To je bilo u popodnevnim satima, oko 4 sata je bilo..sve je moralo pobjeći, neko preko vode, neko preko mosta..bio je užas, naišao sam na par mrtvih. - ispričao je za medije Pero Plavšić, izgnanik iz Sanskog Mosta.
- Za mene je most na Sani je tog 10. oktobra 1995. bio most spasa a Prijedor grad slobode. To što smo mi doživjeli, to je strašno. Ne dao Bog da se to ikada više ponovi. Ono izbjeglištvo a naročito oni koji su svoju familiju izgubili...kao što sam ja i mnogo nas. Granatirali su našu izbjegličku kolonu. Đuro Karanović je poginuo dok je spašavao svoju dječicu, bio je odmah iza mene. Bilo je mnogo ubijenih i ranjenih. - ispričala je svoju ispovest Duja Crnomarković, prognanica iz Sanskog Mosta.
Sa Srbima u Prijedor je tog oktobarskog dana krenula i Muslimanka Derva. - Znala sam ako ostanem ubiće nas jer smo vidjeli šta je bilo u Bosanskom Petrovcu, da nikog nisu štedeli, krenula sam sa komšijama u Prijedor. Srbi, i vojska i civili, svi su nas prihvatili sjajno, pružili nam novi dom. Tu sam započela novi život.
S. N. tada devojčica od 14 godina, iz Kljevaca kod Sanskog Mosta ispričala je kako su joj roditelji nestali prilikom upada muslimanskih snaga. - Mama Ljubica i tata Mile Savanović otišli su da rade u selu, u Kljevcima. Kada se zapucalo došli su u komandu. Ja sam uzela braću za ruke, pomogla mi je i tetka i pošli smo bježati. Mama i tata su ostali. Njih su verovatno zarobili, da su izašli našli bi se. Dok smo bježali, padale su granate, geleri. Gledam kuće kako gore. Vidjela sam jednu ženu kako je ubijena pred kućom. Ja sam išla svuda, raspitivala se o ocu i majci, išli smo i u Međunarodni crveni krst - niko ništa ne zna. Nema ih nigdje na spisku zarobljenih. - rekla je 1995. ova devojčica.
Ono što se nažalost u narednim godinama saznalo jeste da su i Mile i Ljubica Savanović zarobljeni i ubijeni po ulasku muslimanskih jedinica u Sanski Most.
"MUŽA SU UBILI, MENE TUKLI DO IZNEMOGLOSTI"
Starica (1926) iz sela Fajtovci ispričala je svoju tragičnu ispovest o mučenju nje i njenog supruga koji je potom okrutno ubijen.
-Krenula sam sa mužem bježati konjskim kolima, poneli smo nešto stvari i hrane. Tu su nas zaustavili muslimani. Molili smo ih da nas puste ovako stare ali su nas odveli u Kamengrad. Tada su nas dočekali muslimani. Iz kola je izašao naš prvi komšija Halibegović zvani Braco, sin Hilme milicionera. Istovremeno je mene i supruga zgrabio za ramena i rekao "Četnike nama na strijeljanje". Ja sam pala među konje, stropoštala se, a supruga su odveli na desetak metara od konja i kola Braco ga je ubio iz pištolja. Svojim očima sam gledala kako mu je pucao dva puta u leđa i u predjelu lijevog ramena. Šestorica muslimana su me uhvatili i krenuli su me tući. Šutirali su me cipelama po slabinama zbog čega su mi poremetili bubreg i zbog čega sam bila na liječenju u Staroj Pazovi . Jedan me je udario pesnicom tako da mi je izbio dva zuba (..).
Jedna od najvećih masovnih grobnica jeste ona u naselju Šušnjari / Kruhari gde je izvršena eshumacija posmrtnih ostaka 75 tela. U njoj su pokopana (bolje rečeno pobacana) tela ubijenih srpskih civila - žena, staraca i dece. Najmlađa žrtva koja je eshumirana u ovoj grobnici bio je Igor Marjanović koji je imao samo 13 godina. Njega su na svirep način ubili muslimanski vojnici dok je pokušavao sa porodicom da prebegne iz Sanskog Mosta. Pored njega pronađeni su i posmrtni ostaci Jovana Paprića, dečaka od 15 godina koji je masakriran od Dudakovićevih koljača. Nemilosrdni muslimanski vojnici nisu imali milosti čak ni prema Bobani Zorić koja je imala nepunih 9 godina kada je svirepo ubijena u svom gradu.
Žena iz Sanskog Mosta, koja je preživela višestruko silovanje i zlodela koja su počinili pripadnici Petog korpusa takozvane Armije BiH, ispričala je u svom svedočenju da su 10. i 11. oktobra 1995. godine svi Srbi koji su ostali u gradu uhapšeni i odvedeni u garažu bivšeg SUP i zgradu iza kino-sale. – Prilikom napada muslimanske vojske, zbog dejstva muslimanske artiljerije pobjegla sam u podrum zajedno sa komšijama. Muslimanska vojska je grad zauzela 11. oktobra i hapsila je redom sve Srbe koji su ostali. Tada su odveli i mene u garažu bivšeg SUP u kojoj je već bilo oko četrdesetak uhapšenih Srba
– Muslimanski vojnici su u večernjim časovima upadali u tu prostoriju, psovali nam srpsku i četničku majku i pojedinačno izvodili uhapšene u drugu prostoriju iz koje su dopirali krici i jauci. Poslije izvjesnog vremena, vraćali su jedno po jedno. Svi su bili pretučeni, krvavi, modri, sa vidnim oteklinama, a žene silovane – ističe se u svjedočenju. U potresnom svedočenju žena je navela da su 11. oktobra 1995. godine u večerenjim časovima muslimanski vojnici nju odveli u toalet u zgradi SUP i naredili joj da legne na pločice i da se skine.
– Uperili su cijevi od oružja u mene. Tek tada sam shvatila da će i mene silovati. Branila sam se koliko sam bila u mogućnosti. Jedan od muslimanskim vojnika udario me nekim predmetom u lijevu ruku i polomio je, tako da sa polomljenom rukom nisam više mogla da pružam otpor i on me silovao. Poslije njega silovala su me još dvojica muslimanskih vojnika, koji su me prethodno izudarali pesnicama, psujući mi srpsku i četničku majku i prijeteći da će me zaklati ako budem pružala otpor – ističe se u svedočenju. Ona je dodala da su nakon deset dana provedenih kao zarobljenici u garaži, prebačeni u zgradu iza kino-sale u Sanskom Mostu. Tamo je bilo već oko 70 zarobljenih Srba. Za vreme boravka u toj sali, muslimanski vojnici su povremeno odvodili neke od zarobljenih i nakon premlaćivanja ponovo ih vraćali. – Jedno veče su i mene izveli. Ponovo je trebalo da me siluju, ali vojnik je bio u alkoholisanom stanju pa nije mogao da izvrši taj akt. Muslimanski vojnici su nam svako veče psovali srpski i četniku majku, prijetili da će nas sve poklati i ponižavali nas na razne načine -ispričala je ova žena. Ona je dodala da je usljed premlaćivanja dva-tri dana prije razmjene podlegao Boško Došenović, koji je imao oko 70 godina. – Njega su mučki isprebijali, da je po povratku u prostoriju u kojoj smo bili smješteni nakon vraćeg vremena umro. Njegovo tijelo su odnijeli na meni nepoznatu lokaciju – rekla je svedok.
Druga Srpkinja ispričala je kako je bila pred porođajem kada su je zarobili muslimanski vojnici. Bila je i ranjena a napadači su se iživljavali nad njom na razne načine. I lekarsko osoblje ju je vređalo i maltretiralo.
Bošnjaci 10. oktobar proslavljaju kao dan oslobođenja grada, iako se zna da je tog dana ubijeno na stotine civila i u Sanskom Mostu ali i Mrkonjić Gradu, Ključu i ostalim opštinama. Dok se civilizovani svet seća žrtava i tragičnog događaja iz bliske nam prošlost, bošnjački nacionalni korpus jednu od najsramnijih stranica svoje istorije predstavlja kao nekakvu pobedu i uspeh. Ponosni na silovanja, ubijanja dece i nepokretnih staraca. Ponose se i na zločine nad vlastitim civilima koje su poubijali tog krvavog 10. oktobra.
Da li neko normalan zaista može pomisliti da se silovanjem žena ili ubijanjem dece nešto branilo ili oslobađalo?!
Da imaju duše i obraza, priznali bi gde su masovne grobnice da deca sahrane roditelje, da majke ukopaju kosti nestale dece, da se braća oproste od sestara kako dolikuje.
Izvor: Dikica Stanisavljević: "Svedočenja"
Youtube
Коментари
Постави коментар