Selo Bijela je prvo mjesto u Podrinju koje je iskusilo svu patnju i sve užase izazvane etničkom mržnjom, zlobom i osvajačkom politikom režima Alije Izetbegovića. Upravo je u ovom mjestu započeo krvavi pohod na Srbe i baš ovdje kreće pakao po srpsko stanovništvo, podstaknut bezumnom idejom o stvaranju čiste muslimanske države. Taj krvavi pir vrlo brzo će se proširiti po svim podrinjskim opštinama ali i po čitavoj Bosni i Hercegovini. Prva žrtva u Podrinju bio je Ranko Baranac /62/ Srbin, penzioner, koji je mučki ubijen u svojoj porodičnoj kući u selu Bijela (opština Višegrad) i to dok je proslavljao krsnu slavu. U poslijepodnevnim časovima, 12. januara 1992. onda kada rat u Bosni i Hercegovini još zvanično nije ni počeo, Bošnjak Hasan Šabanija iz Gornje Crnče, ubio je Ranka, penzionera, u njegovoj porodičnoj kući, i to hicem iz pištolja iz neposredne blizine, bez ikakvog povoda, samo zato što je nesrećni čovek bio Srbin i pravoslavac. Zločin je bio etnički motivisan a nad Podrinjem se tada nadvila tamna senka očaja i straha. Ovaj stravičan zločin je najavio sve predstojeće ratne užase i zulume. Mnogi mještani Bijele i okolnih sela tih dana se iz straha daju u panični beg pokupivši tek ono malo najosnovnijih stvari.
Napadi na Srbe bili su dobro organizovani i godinama pripremani. O tome u prilog svjedoči i činjenica da su oružane muslimanske paravojne jedinice formirane još 2. avgusta 1990., dakle dvadeset mjeseci pre početka rata! Oružanu grupu je formirao Halid Čengić, zvani Hadžija, iz Ustikoline.Te 1990. organizovan je veliki skup muslimana koji je okupio nekoliko hiljada ljudi a odatle su upućene strašne pretnje srpskom narodu kako će biti stvorena muslimanska Bosna i Hercegovina, te kako za pripadnike ostalih naroda više nema mesta! Po nalogu Alije Izetbegovića, početkom aprila 1992. u Foču je upućena velika grupa dobrovoljaca pod komandom Zaima Beševića i Zaima Imamovića, koji će u Ustokolini formirati Prvu drinsku brigadu. U Višegradu je teror nad Srbima započeo u ljeto 1991. godine, kada kreću otpuštanja Srba iz preduzeća, te masovni otkazi, zatim incidenti, prebijanja, zlostavljanja, pretnje...baš u tom periodu i ekstremista Murat Šabanović sa grupom fanatika spaljuje srpsku zastavu i skrnavi spomenik nobelovcu Ivi Andriću.
Teror se širi i na obližnju Foču, Rogaticu, Čajniče, Srebrenicu, Bratunac, Zvornik, Bijeljinu...svuda su prve žrtve bili Srbi, civili, obični ljudi. Tako je u Bijeljini 1. aprila 1992. muslimanski radikali ubijaju Ristu Stevanovića, u Zvorniku 5. aprila likvidiraju Luku Radovića, a potom u Višegradu opet ubijaju Miću Inđića. U Foči je prva žrtva "pala" još u martu 1992. a 6. i 7. aprila 1992. zapaljeno je petnaestak srpskih kuća, te ubijeno i ranjeno više mještana srpske nacionalnosti. To nacionalističko ludilo odnosi veliki broj života a posledice su egzodus srpskog stanovništva, masovne i pojedinačne grobnice, logori, silovanja srpskih žena i djevojčica, stotine ubijene djece, hiljade srpskih žrtava, razorene crkve, popaljene kuće, zauvijek zbrisana sela...
Ranko Baranac, skromni i tihi čovjek iz Bijele, uzoran otac i suprug, ponio je nažalost "etiketu" prve srpske žrtve. Postao je žrtva probuđenog iskonskog zla i danas je jedan simbol stradanja srpskog naroda. Komšije i sugrađani i danas njegovo ime pominju sa velikim pijetetom i uvažavanjem. Sjećanje nije potpuno izblijedelo iako bi mnogi voljeli da se taj događaj zbriše jer im se ne uklapa u mitomaniju i nakaradno skrojenu priču. A Hasan Šabanija, počinilac zločina, radio je do rata kao čuvar u DP "Panos" u Višegradu i imao je službeni pištolj, a u kuću Baranca je došao oko 13.00 časova gdje je bio jako lijepo dočekan i ugošćen. Ranko je inače bio čuven širom Višegrada po svom poštenju i gostoprimstvu. U tom duhu je zajedno sa svojom suprugom ugostio i Hasana Šabaniju, po starim srpskim običajima baš kako red i tradicija nalažu. Nakon što se napio i najeo, Šabanija je ničim izazvan potegao oružje i ispalio smrtonosni hitac u ovog starijeg čoveka, usmrtivši ga na mestu. Zločin je izvršio oko 15.00 časova, u trenutku kada je Rankova supruga izašla poslom iz kuće. Po povratku, zatekao ju je jeziv prizor. Šabanija je sa unapred zacrtanim ciljem došao u kuću ove srpske porodice i samo je čekao pogodnu priliku da izvrši zločin. Ubistvo je bilo etnički motivisano, a glavni razlozi su činjenica da je Ranko bio Srbin i pravoslavac ali i to što je kobnog dana proslavljao krsnu slavu što se izgleda nije uklapalo u "sistem vrijednosti" okorelog ubice. Iz nepoznatog razloga ovaj događaj godinama prolazi u potpunoj tišini i bez javnog obilježavanja (?!)
Podaci višegradskih branilaca bilježe da su nakon svirepog ubistva, 23. marta 1992. naoružane muslimanske grupe preuzele vlast u gradu, zauzele policijsku stanicu, podelile naoružanje i postavile barikade. Nepregledne kolone srpskih izbjeglica traže spas u Srbiji ili u susjednim opštinama. U tom periodu, tokom proljeća 1992. započinje kampanja etnički motivisanog nasilja nad srpskim stanovništvom. Srbi su svakodnevno prebijani i zlostavljani a mnogi srpski civili i vojnici bivaju zatočeni u logore gde su izloženi strahovitim torturama i zulumima svojih dojučerašnjih komšija. Iz samog grada Višegrada, protjerano je celokupno srpsko civilno stanovništvo, bilježe to čak i muslimanski izvori. Pošto tamo nisu više imali šta pobiti, Zelene beretke i muslimanske paravojne formacije započinju ofanzivu na srpska sela oko Višegrada i Rogatice. Formirani su i prvi zatvori i logori za Srbe.
Ubrzo i srpska sela oko Višegrada bivaju napadnuta od strane agresora prilikom čega su počinjeni brojni zločini nad civilima. Jedan od najstrašnijih pokolja je onaj počinjen u selu Jelašci gdje su muslimanski vojnici pod komandom Ahmeta Sejdića, poubijali veliki broj civila uključujući i djecu. Petronije Jeličić toga dana je ostao bez roditelja, supruge i dvoje maloljetne djece. Svi su ubijeni i strijeljani na kućnom pragu. Vidoje je imao 10 a njegova sestra Dragana samo 8 godina kada su mučeni pa strijeljani u dvorištu svoje kuće. Slična sudbina je zadesila i sela Donju Lijesku, Vlahoviće, Faljenoviće, Bursiće, Ćaćice, Zemljice, Kozar, Klisuru i brojna druga mjesta naseljena Srbima. U Bursićima su muslimanski vojnici srpske žene i starice vezivali pa ih žive spaljivali u kućama a vrisci nesrećnih žena čuli su se do susjednih, kilometrima udaljenih sela!
Počevši od aprila 1992. pa sve do kraja 1995. na području višegradskog rejona zvjerski je ubijeno više od šest stotina građana srpske nacionalnosti, dok je na području Gornjeg Podrinja ubijeno 2280 Srba, među kojima i osamdesetoro dece.
KULTURA SEĆANJA
Kultura sjećanja na srpske žrtve višegradske regije nalazi se na niskom nivou, u centru nema zvaničnih komemoracija za civilne žrtve niti se u gradu može sresti bilo kakav memorijal posvećen ubijenim civilima. Među narodom postoje ideje i inicijative da se odabere jedan datum u godini kada bi se na Višegradskom mostu obeležavalo stradanje više od šest stotina ubijenih Srba sa područja Višegrada i Rogatice. Takođe, postoji ideja da se u centru Višegradu na jedan dan (12. aprila ili 4. maja) obilježava stradanje svih 2280 Srba sa područja Gornjeg Podrinja, kada bi narod u velikom broju paljenjem svijeća, memorijalnom šetnjom Višegradskom ćuprijom, nošenjem fotografija žrtava, te javnim govorima i polaganjem cvijeća odao počast svim ubijenima, insistirajući na procesuiranju počinilaca. Trebalo bi u centru grada postaviti spomen ploče, jednu u čast Ranka Baranca kao prve žrtve agresije, a drugu u znak sjećanja na porodicu Jeličić čija okrutna smrt postade simbol stradanja višegradskih Srba i čije stradanje možda i najbolje oslikava sve namjere agresorske osvajačke politike iz Sarajeva. Međutim, sve ove ideje još uvijek nisu zaživjele ali zato apelujemo na boračku organizaciju i udruženja, kao i na opštinske vlasti da razmisle, te usvoje ove dobronamjerne sugestije te da u skorijoj budućnosti obilježavanja i prisjećanja postanu dio tradicije.
Izvor: Film "Na Drini grobnica"
Коментари
Постави коментар