PRE TRIDESET GODINA MUSLIMANI NAPALI VIŠEGRAD I ČUVENI STARI MOST ! SRPSKI BORCI USPEŠNO SAČUVALI GRAD

Pre trideset godina 21. januara 1993. muslimanske oružane snage su izvele sveopšti napad na Višegrad sa ciljem da ovladaju gradom i stave ga pod svoju kontrolu. Tada su spaljena brojna srpska sela i zaseoci, ubijeni su mnogi civili, a na meti se našao i Most Mehmed-paše Sokolovića

Muslimanske oružane snage su tokom poslednjeg rata počinile teške ratne zločine nad srpskim stanovništvom na području opštine Višegrad. Zaslepljeni dubokom mržnjom i suludim idejama o stvaranju nekakve islamske države Bosne i Hercegovine, pripadnici Alijine tzv. Armije BiH su zatirali čitave porodice - ubijali su žene i decu, masakrirali stare i nepokretne, silovali žene i devojčice, rušili kulturne, sakralne i društvene objekte u vlasništvu Srba, devastirali pravoslavna groblja. Preko četiri stotine Srba mučki je ubijeno u ovom rejonu za vreme poslednjeg rata.

Prva žrtva u Višegradu i uopšte Podrinju bio je Ranko Baranac /62/ Srbin, penzioner, koji je mučki ubijen u svojoj porodičnoj kući u selu Bijela (opština Višegrad) i to dok je proslavljao krsnu slavu. U poslepodnevnim časovima, 12. januara 1992. onda kada rat u Bosni i Hercegovini još zvanično nije ni počeo, Bošnjak Hasan Šabanija iz Gornje Crnče, ubio je Ranka, penzionera, u njegovoj porodičnoj kući, i to hicem iz pištolja iz neposredne blizine, bez ikakvog povoda, samo zato što je nesrećni čovek bio Srbin i pravoslavac. Već 12. aprila 1992. muslimanski agresori na kućnom pragu ubijaju Miću Inđića i započinje egzodus srpskog stanovništva, formiraju se logori, započinju ubistva i teški zločini. Čitavo proleće i leto 1992. bili su obeleženi krvavim zločinima nad Srbima. Muslimanske snage spalile su veliki broj sela i zaselaka, a svaki upad u neko selo obavezno je bio praćen monstroznim zločinima - silovanjem, masakriranjem, sadističkim mučenjem. Ubijana su deca dok su se igrala, zatirane su čitave porodice, niko nije bio pošteđen.

Već 1991. godine započinje ozbiljan sukob muslimanskih ekstremista sa srpskom kulturom pa je tako ekstremni Murat Šabanović porušio bistu slavnog nobelovca Ive Andrića i bacio je u Drinu što je bilo pozdravljeno gromoglasnim aplauzom i ovacijama od strane bošnjačkog naroda. Bacanje biste je, prema Šabanovićevim rečima, praktično bilo naređenje vrha SDA tog vremena, pre svega Ejupa Ganića i Omera Behmena. Potom je u Višegradu zapaljena i srpska zastava i već tada krenuli su ozbiljni napadi na civile.  

Više puta je dobro organizovana agresorska muslimanska vojska iz Goražda pokušala da izvrši opšti napad na opštinu Višegrad i ovlada varošicom i okolnim selima. Glavna namera agresora je bila stavljanje pod kontrolu čitavog grada a nesumnjivo i istrebljenje srpskog civilnog stanovništva, smatraju preživeli. Najveći napad desio se krajem oktobra 1992. kada su srpski borci uspeli da odbrane svoja sela i svoj grad i tako odbiju napade ekstremista. Tada su ipak počinjeni zločini nad srpskim civilima, pa su džihad ratnici tako na kućnom pragu Srpkinji Milji Tanasković pred očima ubili troje dece - dva sina i šesnaestogodišnju ćerku Vladanku, koji su bili civili.

Napada na Višegrad je bilo još mada su svi oni bili manjeg intenziteta. Jedan od takvih dogodio se i 21. januara 1993. prilikom kada je muslimanska vojska iz Međeđe, Žepe i Goražda ponovo nasrnula na ovo područje.

Agresorska artiljerija tukla je nemilosrdno po gradu i civilnim ciljevima a tokom tih napada brutalno je ubijeno tridesetoro Srba, što civila, što branilaca sela. Centar grada bio je vrveo od ljudi, bio je prepun civila, što domaćih višegradskih Srba, što izbeglica iz Goražda i drugih mesta. Kontraofanziva Vojske Republike Srpske kod Višegrada je otpočela kao odgovor na napade tzv. ARBiH 12. januara, kada dve muslimanske brigade, pod komandom Ferida Buljubašića, obnavljaju napade iz 1992. u pravcu Višegrada i Rudog.

Tokom narednih deset dana tzv. ARBiH napreduje prema Rudom gde ih u selima Strmica i Strgačina zaustavljaju jedinice 4. Podrinjske lake pešadijske brigade Vojske Republike Srpske.

Muslimanski napad je pored cilja zauzimanja Višegrada bio i priprema terena da bi se isprovocirali sukobi u Srbiji te tako u borbu povukli muslimanski ekstremisti sa teritorije Srbije. Ali grupu ekstremista su otkrili i razoružali  jugoslovenski graničari 23. januara 1993. godine. Muslimanski vojnici su zarobili veći broj civila i meštana Srba tokom svojih napada.

Nijedna od žrtava ovih napada nije imala laku smrt. Neki su ubijeni tako što su prethodno vezivani lancima i žicom pa mučeni, sakaćeni a dosta Srba je pronađeno bez glave, jednog ili više ekstremiteta. Na crnom spisku ubijenih nalaze se i imena dve Srpkinje Soke Tešević /62/ i Desanke Vidaković /47/ koje su mučki ubijene baš tih januarskih dana tokom agresorskog napada muslimanskih zločinaca na srpska sela Ćaćice i Stražbenice. Reč je o nenaoružanim ženama, civilima, koje su čitav rat provele u kućama obavljajući poljoprivredne poslove. Skončale su na užasan način. U Ćaćicama je spaljeno šesnaest srpskih kuća, a u Stražbenici šest, opljačkana se sva stoka i prehrambeni imetak. Muslimanski  ekstremisti iz Međeđe upali su u ova sela i zarobili ove dve Srpkinje koje nisu mogle da napuste svoje kuće. Tukli su ih, zlostavljali i maltretirali. Prošle su ove žene teške i razumu nepojmljive torture pre nego što su zauvek ispustile dušu. Soku Tešović prvo su vezali žicom i vodili je po selu Stražbenice da pokazuje čije su pojedine kuće i drugi objekti koje su palili. Govorili su joj da gleda kako gore "četničke kuće" a zatim su je vratili u njenu kuću, žicom vezali za šporet i zajedno sa kućom zapalili. Desanka Vidaković prošla je jednako teške muke. I nju su muslimanski vojnici maltretirali i strahovito je zlostavljali, da bi je zatim ispred kuće okrutno ubili. 

Ljudi su ubijani u svojim kućama, na svojim ognjištima, u svojim selima. Nad kraljevskim gradom na Drini nadvio se tada crni oblak tame, iz srpskih kuća kuljao je dim a zločinačke granate nemilosrdno su padale po naselju. Agresori su u više navrata pokušali da poruše i Stari most u Višegradu, jedno od bisera arhitekture i kulturne baštine naroda ovoga kraja.

- Oni su išli logikom: "Kad nismo uspjeli da stvorimo od Višegrada muslimanski grad i protjeramo sve Srbe, daj da im porušimo sve...radili su to iz osvete čitav rat, nisu bili sposobni vojnički da se suprostave pa su ubijali civile, silovali žene i trudili se da unište čitav grad i čuvenu višegradsku ćupriju. Još na početku rata volina Murat Šabanović je htio da minira branu i podavi tako narod, a sjećamo se da je i macolom razbio bistu Ive Andrića, našeg slavnog nobelovca. Prosto kultura i obrazovanje i sve što je čuveni Andrić pružio i dao ovom narodu i zemlji, ne idu zajedno uz zločince i nepismene polupijane hajvane kakvi su bili i Murat Šabanović i većina pripadnika muslimanske Armije. Oni su sami govorili da će srušili most i stvarno su tukli projektilima, ima i danas tragova od gelera, pa to bi bilo strašno da su uspjeli da razruše ovaj most jer znamo koliko on znači za naš narod, za našu istoriju, kulturu. To bi bila tragedija za sve. Zato smo imali motiv više da branimo svoje kuće, svoj grad od agresora i pobjedili smo ih vojnički ! Nažalost, opet su uspjeli muslimani da ubiju neke naše civile, da zapale stare žene, to je njihovo junaštvo. - rekao je Milovan zvani Mićo, jedan od učesnika ovih borbi.

Na svu sreću, srpska vojska je uspela da slomi agresore i odbrani grad i civilno stanovništvo. Spašena je tako i čuvena "Ćuprija na Drini" koja je pretrpela blaža oštećenja.      

Podsećamo, Most Mehmed-paše Sokolovića ili Stari most u Višegradu predstavlja jedno od najmonumentalnijih dela arhitekture koja je nastala u razdoblju od 15. do 19. veka i danas je zaštitni znak čitave Republike Srpske. Ovaj most ujedno je i nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine a izgrađen je na mestu gde je put povezivao Bosnu sa Carigradom iznad reke Drine (tzv. "Carigradska džada").

Mehmed-paša Sokolović, veliki vezir koji je, kao srpski dečak Bajica Sokolović odveden u janičare, godine 1571. naređuje da se u Višegradu, na reci Drini, napravi "most kome nema ravna". Glavni arhitekta izgradnje mosta bio je Mimar Sinan, najpoznatiji graditelj tog vremena, a gradnja je završena 1577. godine.

Na jednoj od kamenih ploča, na sredini mosta, između ostalog je zapisano: "Izrada mu je bila tako lijepa, da onaj ko ga vidi, misli da je zrno bisera u vodi a nebeski svod da mu je školjka".

Gradnja je trajala od 1571. do 1577. godine, a prelepa građevina ima 11 lukova sa blagim usponom prema sredini i silaznom rampom na levoj obali. Iznad lukova dužinom mosta proteže se profilisani venac iznad koga je ograda mosta. Ukupna dužina je 179,44 metra, visina nad normalnim vodostajem reke 15,40 i širina kolovoza 6 metara. Most je građen od kamena, sedre koji je dovezen iz Majdana kod Višegradske banje. Iznad šestog stuba sa obe strane nalaze se proširenja. Sa desne strane je kameni zid u koji su ugrađene dve ploče sa natpisom. Gornji stariji natpis je ispisan 1571/72 godine, a donji 1577/78 godine. Na sredini mosta je izgrađena sofa, a predviđena je za odmor putnika prolaznika, a preko puta sofe je ugrađena kamena ploča na kojoj su na arapskom pismu pisani stihovi pesnika Nihadija o tvorcu ove čuvene građevine.

Kada je velika poplava 1896. godine uništila veći deo Višegrada, ćuprija je pokazala svu svoju snagu i ostala skoro neoštećena, iako je Drina dostigla rekordni nivo preplavivši čitav most.

U Prvom svetskom ratu Austrijanci su 1914. godine, tokom povlačenja, minirali jedan stub, a kasnije je tokom ratnih dejstava srušen još jedan. Most je kasnije privremeno bio osposobljen metalnom konstrukcijom. U Drugom svetskom ratu most je još više oštećen, a obnovljen je u periodu od 1949. do 1952. godine.

Međutim, malo ko zna da se ovo monumentalno zdanje i biser arhitekture našlo na meti i muslimanskih ekstremista koji su u više navrata, u periodu od 1992. do 1993. nasrtali na Višegrad sa namerom da ga razore a srpsko stanovništvo porobe i istrebe. Jedna od stanovnica i povratnica u Višegrad, Srpkinja Mila kaže da su ponosni i na borbu srpskih boraca i na svu kulturnu baštinu ovog kraja: Pitam ja često muslimane iz Višegrada, kažem im pogledajte tu ljepotu, taj most, to svjedočanstvo istorije. Pa šta vam je trebalo da to rušite? Zašto ste htjeli da to porušite, Ivo Andrić je sve nas proslavio u svijetu, a vi ste mu spomenik razrušili, šta vam je to trebalo, mogli smo u miru živjeti. Zaćute, znaju da su krivi, nemaju odgovor. Lijepo smo svi uredili ovaj grad, Andrićgrad sjaji nekom posebnom svjetlošću, stari most obasjava ovu našu Drinu, još ljepše čini mi se nego pre. Sve se to obnovilo, samo su životi nenadoknadivi, najžalije mi za djecu ubijenu, njih ništa ne može vratiti a Sejdići i drugi što su napadali slobodno šeću po Goraždu i Sarajevu...

NAROD VIŠEGRADA SPREMAN DA  NE ZABORAVI SVOJU PROŠLOST

Stanovnici Višegrada odlučni su i čvrsto spremni da nikada ne zaborave svoju prošlost. Most je sačuvan i odbranjen, spomenik slavnom nobelovcu je obnovljen a u gradu je izgrađen dobro poznati Andrićgrad - turistički, kulturni, administrativni i edukativni kompleks smešten na poluostrvu između reka Drine i Rzava. Andrićgrad je nastao kao ideja prof. Kusturice o kamenom srednjovekovnom gradu inspirisanog delima i likovima nobelovca Ive Andrića. To je ustvari vizija kako je Višegrad mogao izgledati da ga nisu zaobišli renesansa i ostali istorijski periodi. U arhitektonskom pogledu sam grad je mešavina različitih epoha i stilova koji su je smjenjivali kroz istoriju ovog područija: vizantijski stil, otomanski period, renesansa, klasicizam. 

Postoji ideja da se na samom mostu ili u njegovoj blizini postavi i spomen ploča posvećena ubijenoj srpskoj porodici Jeličić koju su u leto 1992. streljali i masakrirali pripadnici muslimanske vojske tokom napada na Višegrad. Tada su pred svojom kućom ubijena nedužna deca - osmogodišnji Vidoje, njegova sestra desetogodišnja Dragana, njihova trudna majka Mirjana, zatim deka Trifun i baka Sava. To obeležje služilo bi svima kao opomena da se ratni užasi više nikome ne ponove a pomogli bi i turistima koji svake godine i u sve većem broju posećuju veleletni grad na Drini, da se bolje upoznaju sa burnom prošlošću ovog mesta.